Met jouw vraag open je het gesprek
Je ziet iets bij iemand dat niet klopt. Een verandering, een opmerking, een gevoel dat je niet los krijgt. Op deze pagina lees je hoe je de vraag kunt stellen, waar je op kunt letten en waar je samen hulp kunt vinden.
Is er acuut gevaar? Bel 112. Voor niet-acute vragen kun je gratis en anoniem bellen of chatten met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 of 113.nl.
Je vermoeden telt
Je hoeft niet zeker te weten dat er iets aan de hand is om ernaar te vragen. Als je je zorgen maakt of het gevoel hebt dat iemand die je kent niet goed in zijn vel zit, is dat genoeg om het gesprek aan te gaan. Juist als je niet precies kunt benoemen wat er speelt, kan het waardevol zijn om je gevoel serieus te nemen. Praten over zelfdoding brengt iemand niet op ideeën.
Integendeel: door de vraag te stellen, geef je iemand ruimte om te vertellen wat er werkelijk speelt. Het kan een gevoel van opluchting geven en laten merken: iemand ziet mij en neemt mij serieus. Je hoeft niet de juiste woorden te vinden of een oplossing te hebben. Het begint met de vraag.
Wat je nu kunt doen
Kies één van deze stappen.
Herken de signalen
Signalen hoeven niet altijd woorden te zijn. Soms zit het in wat iemand doet, soms in wat iemand niet meer doet.
Let op veranderingen in gedrag: iemand die zich terugtrekt, minder eet, minder slaapt, roekeloos wordt of juist opvallend rustig. Let ook op wat iemand zegt: opmerkingen als “jullie zullen geen last meer van me hebben”, “van mij hoeft het allemaal niet meer”, of “ik kan maar beter dood zijn”. Zelfs als ze grappend klinken, mag je ze serieus nemen.
De kans op zelfdoding is groter bij mensen die eerder een poging deden, bij mensen met psychische problemen, of bij mensen die iemand verloren aan zelfdoding. Ook levensgebeurtenissen zoals verlies, ontslag of schulden vergroten het risico.
Stel de vraag
Stel de vraag rechtstreeks. Uit ervaring blijkt dat directe vragen minder verwarrend zijn dan verhulde. Kies woorden die bij jou passen, en die duidelijk zijn. Bijvoorbeeld:
“Denk je wel eens: het hoeft van mij niet meer?”
“Denk je wel eens aan zelfdoding?”
“Denk je wel eens: zo wil ik niet verder?”
De vraag hoeft niet perfect te zijn. Wat vooral telt, is dat je hem stelt.
Luister, toon begrip, vraag door
Zegt iemand ja? Vraag dan door.
Ga niet meteen op zoek naar redenen om te blijven leven of naar een oplossing. Probeer eerst te begrijpen waar de wanhoop vandaan komt.
Vraag bijvoorbeeld:
• Wat maakt dat je je zo voelt?
• Hoe vaak heb je deze gedachten?
• Hoe lang worstel je hier al mee?
Als iemand zich gehoord en begrepen voelt, ontstaat er ruimte om verder te vragen.
Bijvoorbeeld:
• Wat maakt dat je nog blijft?
• Wat of wie is er nog wel?
• Wat zou anders moeten voordat het lichter voelt?
Geef de ander de ruimte om te vertellen. Luister aandachtig, laat stiltes ontstaan en probeer niet meteen te reageren. Soms zegt een stilte juist veel.
Blijf nabij
Iemand die aan zelfdoding denkt, hoeft niet alleen de weg naar hulp te vinden. Bied aan om mee te gaan, samen te bellen of erbij te blijven totdat er contact is met hulp.
Beloof geen geheimhouding. Dat kan een last worden om te dragen en helpt de ander uiteindelijk niet. Welke hulp het beste past, hangt af van hoe dringend de situatie is.
Nu, direct gevaar. Iemand heeft zichzelf iets aangedaan, of dreigt dat op dit moment te doen. Bel 112. Blijf bij de persoon, ook aan de telefoon. Let op je eigen veiligheid.
Binnen 24 uur. Iemand is ver in gedachten, heeft een concreet moment in het hoofd, of maakt voorbereidingen. Laat de persoon niet alleen. Bel de huisarts voor een afspraak vandaag. Buiten kantooruren de huisartsenpost. De huisarts kan zo nodig de crisisdienst inschakelen.
Niet urgent, maar wel hulp nodig. De gedachten zijn er, maar er is geen concreet plan. Motiveer om naar de huisarts te gaan. Motiveer om naasten in te schakelen. Ga er niet vanuit dat iemand het zelf oppakt of dat het vanzelf overwaait. Vraag na of het contact met de hulp gelukt is.
Zorg ook voor jezelf
Als je merkt dat iemand aan zelfdoding denkt, kan dat veel van je vragen. Je bent bezig met iemand anders, terwijl het ook impact heeft op jou.
Beloof nooit dat je het verhaal geheim houdt. Dat maakt de last te zwaar en helpt de ander uiteindelijk niet. Suïcidepreventie is niet iets wat je alleen doet.
Praat zelf ook met iemand. Een vriend, huisarts of collega. Of bel 113, ook zij zijn er voor mensen die zich zorgen maken om iemand. Je hoeft niet zelf in crisis te zijn om te bellen.
Meer weten of leren
Wil je meer handvatten voor dit soort gesprekken? We geven trainingen waarin je oefent met signalen herkennen en de vraag stellen. Voor iedereen die met mensen werkt of leeft.
Ook kun je onze routekaart downloaden. Op één handzame kaart de vijf stappen, do’s en dont’s en voorbeeldvragen.